බුදුන් වහන්සේ අශ්වයෙකුගේ ස්වරූපයෙන්

අශ්ව බෝසතාණන් වහන්සේ

ඈත අතීතයේ, සාරවත් දේශයක, ශ්‍රද්ධාවන්ත රජෙකුගේ රාජධානියේ, රජුගේ අතිරේක අශ්වයා ලෙස උපන් බෝසතාණන් වහන්සේ, අතිශයින්ම ශක්තිමත්, සුන්දර, සහ අශ්වයින් අතර අග්‍රගණ්‍ය තැනැත්තෙකු විය. ඔහුගේ සිරුර දිදුලන කළු පැහැයෙන් යුක්ත වූ අතර, රන්වන් ලණු වලින් සරසන ලද ඔහුගේ පියාපත් සිව්දෙසටම විහිදී තිබුණි. රජුගේ අාශිර්වාදයෙන්, අශ්වයාට මනුෂ්‍ය භාෂාවෙන් කතා කිරීමේ හැකියාවද තිබුණි. රජු ඔහුට 'කංඨක' යන නමින් ආදරයෙන් හැඳින්වූ අතර, සියලු රාජකාරි කටයුතුවලදී ඔහු සිය අසූචිසූ චරිතාර්තයෙහි යොදා ගත්තේය. කංඨක අශ්වයා, රජුට අතිශයින්ම පක්ෂපාතී වූ අතර, ඔහුගේ සෑම අණක්ම ඉටු කිරීමට සැදී පැහැදී සිටියේය. රජුගේ සිතේ කිසිදු හෝ දුකක්, වේදනාවක් ඇති නොවන ලෙස ඔහු කටයුතු කළේය. ඔහුගේ ජීවිතයේ එකම අරමුණ වූයේ රජුගේ සතුට සහ සුභසාධනයයි.

එක්තරා දිනක්, රජු තම අමාත්‍යවරුන් සමඟ රමණීය උයනක විනෝද වීමට ගියේය. එහිදී, රජුට එක් අමාත්‍යවරයෙක් මෙසේ පැවසීය: "මහරජ, මේ ලෝකයේ ඇති සියලු සැප සම්පත්, ධනය, බලය, ඥාතීන් - මේ සියල්ල අනිත්‍යය. කිසිවක් ස්ථීර නැත. සැබෑ සැනසීමක්, සදාකාලික සතුටක් සොයා යන මාර්ගය කුමක්ද?" මෙම ප්‍රශ්නය රජුගේ සිතේ ගැඹුරු කල්පනාවක් ඇති කළේය. ඔහුට ද මේ පිළිබඳව කිසිදු පිළිතුරක් නොවීය. ඔහු රාත්‍රියේ නින්ද නොගොස්, සිත සුවපත් කර ගැනීමට නොහැකිව, සිය රාජකීය ඇඳෙහි පෙරලෙමින් සිටියේය. ඔහුගේ රාජ සභාවේ සිටි ඥානවන්තම බමුණන් පවා මේ ප්‍රශ්නයට නිසි පිළිතුරක් දීමට නොහැකිවිය. රජුගේ මුහුණේ වූ කලකිරීම දුටු කංඨක අශ්වයා, රජු වෙත ළඟා වී මෙසේ ඇසුවේය: "මහරජ, ඔබ වහන්සේගේ මුහුණ කලකිරීමෙන් යුතුව පෙනෙන්නේ මන්ද? කිසියම් හෝ කරදරයක්ද?"

රජු, කංඨක අශ්වයාගේ හෘදයාංගම ප්‍රශ්නයට මෙසේ පිළිතුරු දුන්නේය: "කංඨක, මගේ හදවතේ පවතින්නේ ගැඹුරු ප්‍රශ්නයකි. මේ ලෝකයේ සැබෑ සැනසීම, සදාකාලික සතුට සොයා යන මාර්ගය කුමක්ද? ධනය, බලය, ඥාතීන් - මේ සියල්ල අනිත්‍යය. ඒ පිළිබඳව මට කිසිදු අවබෝධයක් නැත." කංඨක අශ්වයා, රජුගේ දුක තේරුම් ගෙන, මෙසේ පැවසීය: "මහරජ, භය නොවන්න. මම ඔබ වහන්සේට සත්‍යය පවසමි. මේ ලෝකයේ සැබෑ සැනසීම, සදාකාලික සතුට ඇත්තේ නිර්වාණයෙන් පමණි. නිර්වාණය යනු දුකින් මිදීමේ අවසාන තත්වයයි. එය ලෞකික ආශාවන්ගෙන්, කෙලෙසුන්ගෙන් සම්පූර්ණයෙන් මිදීමෙන් ලැබේ. එය ධනයෙන් හෝ බලයෙන් හෝ ඥාතීන්ගෙන් හෝ ළඟා කරගත නොහැකි එකකි. එය ධර්මයෙහි හැසිරීමෙන්, පාරමී ධර්මයන් පිරීමෙන්, අටලොස් දහසක් වූ ලෝක ධාතූන්ගේ සත්වයාට යහපතක් කිරීමෙන්, සත්‍යය අවබෝධ කරගැනීමෙන් පමණක් ළඟා කරගත හැකි එකකි."

කංඨක අශ්වයාගේ මෙම ප්‍රඥාවන්ත පිළිතුර රජුගේ සිතට මහත් සැනසීමක් ගෙනාවේය. රජු, කංඨක අශ්වයාගේ ඥානය පිළිබඳව මවිතයට පත්ව, "කංඨක, ඔබ මෙතරම් ඥානවන්ත වන්නේ කෙසේද?" යැයි ඇසීය. කංඨක අශ්වයා, "මහරජ, මම පෙර ආත්ම භාවයන්හිදී බෝසත්වරුන් වහන්සේලාගේ සෙවණේ සිට, ධර්මය අසා, ධර්මයෙහි හැසිරීමෙන්, පාරමී ධර්මයන් පිරීමෙන් මෙම ඥානය ලැබුවෙමි. මගේ ආත්මයෙහි පවතින්නේ පාරමී ධර්මයන්ය." කංඨක අශ්වයා, රජුට ධර්මය පිළිබඳව තවදුරටත් පැහැදිලි කළේය. ඔහු රජුට දහම් පාසල්වලදී ඉගැන්වෙන ධර්ම කරුණු, පංච ශිලය, දස පාරමිතාවන්, අටලොස් රහස්, ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය වැනි කරුණු පිළිබඳව විස්තර කළේය. රජු, කංඨක අශ්වයාගේ ධර්ම දේශනාවන් ශ්‍රවණය කර, ධර්මයෙහි සරණ ගියේය. ඔහු තම රාජ්‍යයෙහි ධර්මය ප්‍රචාරය කළේය. ජනතාවට ධර්මය ඉගැන්වීය. සෑම පංච වර්ෂයටම, ජනතාවගේ ධර්මයෙහි යෙදීම පිළිබඳව පරීක්ෂා කළේය. කංඨක අශ්වයා, රජුට ධර්මයෙහි හැසිරීමට උපදෙස් දුන්නේය. රජු, කංඨක අශ්වයාගේ උපදෙස් පිළිපදිමින් ධර්මයෙහි හැසිර, පංච ශිලය, දස පාරමිතාවන්, ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය, ආර්ය සත්‍යය, අටලොස් රහස්, ආදී ධර්ම කරුණු අවබෝධ කරගත්තේය. අවසානයේ, ඔහු නිර්වාණය ළඟා කරගත්තේය.

කංඨක අශ්වයා, රජුට ධර්මයෙහි හැසිරීමට උගන්වා, ඔහුව නිවනට පමුණුවා, සුවපත් කළේය. මෙම කථාවෙන් අපට ඉගෙන ගත හැකි පාඩම නම්, සැබෑ සතුට, සැනසීම, ධනයෙන් හෝ බලයෙන් හෝ ඥාතීන්ගෙන් හෝ ළඟා කරගත නොහැකි බවයි. එය ධර්මයෙහි හැසිරීමෙන්, පාරමී ධර්මයන් පිරීමෙන්, සත්‍යය අවබෝධ කරගැනීමෙන් පමණක් ළඟා කරගත හැකි එකකි. ධර්මයෙහි හැසිරීමෙන්, අපට සැබෑ නිවන, සදාකාලික සතුට, සහ සුවපත් බව ළඟා කරගත හැක.